آتش هيزم . دوستان من از سرزنش من دست كشيدند و دانستند كه عشق سر زنجير مرا به دست گرفته است . و لذّت ذكر عقيق و مردمان آن ، مانند لذت آبى در كام تشنگان است . چون ملامتگران از ياد تو ما را ملامت كنند ، ما را شادى فراگيرد ، چراكه ايشان در وادىاى سير مىكنند و ما در وادى ديگر . 875 - قبله قوله تعالى : وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى عَقِبَيْهِ « 1 » صاحب « الكشّاف فى تفسير » گفته : مراد از اين آيه ، اين است ؛ ما اين دو جهت را كه صخرهء بيت المقدّس و كعبه باشد ، تو را قبله نساخته‌ايم ، مگر از اين جهت كه تو را در تورات به « ذى القبلتين » موصوف و بر جماعت يهود اتمام حجّت نموديم تا روشن شود كه كدامين تو را متعابعت مىكنند . پنهان نيست كه ممكن است كلام صاحب « الكشّاف » را بر هريك از جعل ناسخ و منسوخ تطبيق كنيم ( فتدبّر ) صاحب « جامع البيان » كه از « بيضاوى » متأخّر است ، گفته : شايد كه مراد از الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها . . . « 2 » كعبه باشد ، يعنى كه طبعا تو مايل به آنى ، چه واضح است كه قبلهء حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و إله قبل از هجرت صخره و ليكن طبع اشرف وى به جانب كعبه مايل بود كه قبله شود . پوشيده نيست كه بنابر آنچه گفته : ممكن است كه در روايت ائمّه عليهم السّلام كه گفته‌اند قبلهء حضرت نبوى در مكّهء معظّمه « بيت المقدس » بوده ، توجيه ارادهء جواز طبع ناسخ كرده شود « فتأمل » . چه خوب گفته صاحب « الكشّاف » ، چه كلام وى در تفسير اين آيه مانند درّ منثور و كلام متأخّرين كه « امام رازى » و « نيشابورى » و « بيضاوى » باشند ، خالى از فتور نيست . چنان‌چه بيان نموده‌ايم جملگى متّفق‌اند كه حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و إله مدّتى بعد از هجرت باز در نماز روى به بيت المقدّس مىكرد . پس مأمور گرديد كه به كعبه روى آورد و اختلاف نموده‌اند ، آيا پيش از هجرت كه در مكّه بوده ، قبلهء وى كعبه بوده يا بيت المقدّس . ولى مروى از ائمّه اهل بيت عليهم السّلام اين‌كه قبله بيت المقدّس بوده ، مخفى نيست كه جعل در آيهء كريمه مركب است نه بسيط و قوله تعالى الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها . . . جعل را مفعول دوم است . چنان

--> ( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 143 ( . . . قرار نداديم قبله را كه بر آن بودى ( بيت المقدس ) مگر براى آن‌كه را كه از پيامبر پيروى مىكند از كسى كه به عقب برمىگردد ، بازشناسيم . . . ) . ( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 143 .